فلسفهء اسلامى مسألهء نظام احسن و اشكال شرور ، از مهم‌ترين مسائل فلسفه است و چنان كه در بخش نخست توضيح داديم اين مسأله در شرق و غرب موجب پيدايش فلسفه‌هاى « ثنويّت » ، « مادّيگرى » و « بدبينى » گرديده است . كمتر كسى است كه به اين مسأله توجه نكرده باشد و دربارهء آن سخنى نگفته باشد . فلاسفهء شرق و غرب به اشكال شرور توجه كرده‌اند ولى تا آنجا كه من مطالعه دارم ، فلاسفهء غرب ، پاسخى قاطع براى اين اشكال نيافته‌اند ؛ ولى فلاسفه و حكماى اسلام اشكال را مورد تجزيه و تحليل قرار داده و به خوبى از عهدهء پاسخ آن برآمده و راز مهمّى را گشوده‌اند . بى جا نيست در اينجا يك جمله دربارهء حكمت الهى شرق بگوئيم و از اين گنجينهء بزرگ معنوى قدردانى كنيم . حكمت الهى مشرق زمين سرمايهء عظيم و گرانبهايى است كه در پرتوى اشعّهء تابناك اسلام بوجود آمده و به بشريّت اهداء گرديده است . اما افسوس كه عدهء قليل و بسيار محدودى عميقانه با اين سرمايهء عظيم آشنا هستند و از ناحيهء بىخبران و دشمنان متعصّب ، بر آن ، ستمها شده است . عده‌اى كه اطلاعاتشان از فلسفهء قديم عموما از حدود افلاك تسعه و عقول عشره تجاوز نمىكند ، و چون فقط نام آن را شنيده و يا اگر به كتابها مراجعه كرده‌اند چيزى از آن سر در نياورده‌اند ، خيال كرده‌اند فلسفهء اسلامى همان است كه دربارهء افلاك تسعه و عقول عشره بحث مىكند ، و چون امروز بىاساسى نظريّهء افلاك روشن شده پس آنها مىتوانند گردن